Ochrona roślin bez chemii
 W uprawach amatorskich, zanim sięgniemy po chemiczne środki ochrony roślin, warto wypróbować nietoksyczne preparaty dopuszczone do stosowania w uprawach ekologicznych. Przykładem jest mydło potasowe o zapachu czosnku, które pomaga w walce z wieloma chorobami i szkodnikami roślin, mogąc zastąpić niektóre pestycydy. Więcej...  DeKret to środek zapachowy odstraszający krety. Jest on nieszkodliwy dla środowiska i bezpieczny w użyciu. Zawiera substancje zapachowe pochodzenia naturalnego. Więcej... |
Gdy podczas wizyty w ogrodzie zauważymy, że nasze rośliny chorują, bądź są atakowane przez szkodniki, najprościej jest użyć szybki i skuteczny w działaniu chemiczny środek ochrony roślin. Chociaż środki te są powszechnie stosowane, a w niektórych przypadkach wręcz niezbędne, z ich użyciem wiążą się pewne zagrożenia. Niewłaściwie zastosowane preparaty chemiczne mogą być niebezpieczne nie tylko dla roślin, ale również dla nas samych. Dlatego też coraz częściej do zastosowania na działkach i w ogrodach przydomowych zaleca się niechemiczne środki ochrony roślin, oparte na naturalnych składnikach. Wiele spośród takich preparatów możemy przygotować samodzielnie, dzięki czemu będą one tańsze, niż gotowe preparaty zakupione w sklepie.
W niniejszym opracowaniu omówimy następujące metody ochrony roślin bez chemii:
- preparaty roślinne, które można przygotować samodzielnie
- gotowe biopreparaty dostępne w handlu
- urządzenia i preparaty do zwabiania i wyłapywania szkodników
Poza wymienionymi metodami, warto również zwrócić uwagę na naszych naturalnych sprzymierzeńców, czyli drapieżne owady, które żywią się szkodnikami roślin ogrodowych, pomagając nam ograniczyć liczebność szkodników w naszych ogrodach i na działkach.
Preparaty roślinne przygotowywane własnoręcznie
Do tej grupy środków zaliczamy wyciągi, odwary i gnojówki uzyskiwane najczęściej ze świeżych lub suszonych ziół. Podlewanie lub opryskiwanie roślin takimi preparatami wykonuje się z reguły 3 do 4-krotnie w okresie największego zagrożenia dla roślin. Mają one działanie głównie zapobiegawcze. Mogą się okazać niewystarczające gdy wystąpiła zwiększona liczba chorób czy szkodników roślin. Stosowane zapobiegawczo nie są jednak szkodliwe dla otoczenia (o ile oczywiście nie stosujemy ich w nadmiarze i w zbyt dużym stężeniu) i można je włączyć do regularnych, planowanych zabiegów w ogrodzie. Plon z roślin opryskiwanych samodzielnie przygotowanymi preparatami można bezpiecznie zbierać po 3 dniach od przeprowadzenia zabiegu (a czasem nawet już po 1 dniu). Po takim okresie znika zapach preparatów.
Zbiór roślin do przygotowania preparatów przeprowadzamy w dni pogodne, ciepłe i suche, w odpowiedniej fazie rozwoju roślin. Po zbiorze rośliny suszymy w miejscu ocienionym, przewiewnym, najlepiej zadaszonym. Rośliny rozkładamy cienką warstwą lub wieszamy na sznurkach. Wysuszony materiał roślinny zapakowany w torebki papierowe przechowujemy w suchym pomieszczeniu.
Preparaty przygotowywane samodzielnie można podzielić na następujące grupy:
Wyciągi - uzyskuje się poprzez zalanie roślin gorącą wodą i moczenie ich przez kolejne 24 godziny, najlepiej przygotować go na dzień przed wykonaniem planowanego zabiegu i nie przechowywać dłużej niż 1 dzień, gdyż potem następuje fermentacja, zmieniająca właściwości preparatu,
Wywary - powstają poprzez zalanie roślin wodą i moczenie ich przez jeden dzień (do 24 godzin), na koniec podgrzewamy je do wrzenia (lub gotujemy przez 20 do 30 minut), stosujemy po ostygnięciu,
Wyciągi i wywary do opryskiwania roślin oraz wywary przeznaczone do przechowywania (gorący wywar przelany i szczelnie zamknięty w słoiku zachowuje swoje właściwości nawet przez ponad 3 miesiące) należy dokładnie przefiltrować, np. przez grubo złożoną gazę.
Napary - rośliny zalewa się wrzątkiem i pozostawia pod przykryciem na około 30 minut,
Gnojówki - rośliny zalewa się wodą i pozostawia na kilka tygodni (od 2 do nawet 6 tygodni) aż sfermentują, ciecz należy codziennie mieszać aby zapewnić dostęp tlenu konieczny przy fermentacji (uwaga: może się wydzielać nieprzyjemny zapach), gnojówka nadaje się do użytku gdy jest klarowna a na jej powierzchni nie zbiera się piana, nadaje się do użycia przez okres od 1 do 2 miesięcy.
Zobacz zestawienie: preparaty roślinne przygotowywane samodzielnie
Gotowe biopreparaty dostępne w handlu
Jeżeli nie mamy czasu lub ochoty aby samodzielnie przygotować roślinne preparaty ochrony roślin, można zakupić gotowe biopreparaty. Do wyboru mamy nie tylko preparaty roślinne ale również preparaty bakteryjne, preparaty oparte na wirusach owadzich czy też oparte na bazie pasożytniczych grzybów.
Podstawową zaletą biopreparatów jest ich wysoka selektywność, co oznacza że prawidłowo stosowane nie są szkodliwe dla ludzi i innych organizmów żyjących w ogrodzie, poza tymi, do zwalcznia których są przeznaczone. Nie są szkodliwe dla samych roślin, owadów pożytecznych i pszczół. Nie mają one okresu karencji i prewencji. Czynniki chorobotwórcze i szkodniki nie mogą się na nie uodparniać, co może mieć miejsce w przypadku pestycydów. Konieczne jest jednak dokładne przestrzeganie instrukcji i zaleceń stosowania.
Niestety biopreparaty mają także i wady. Przede wszystkim działają wolniej niż środki chemiczne - nie uśmiercają szkodników natychmiastowo, przez co rośliny mogą być jeszcze przez pewien czas uszkadzane. Jeżeli konieczne jest działanie natychmiastowe w przypadku bardzo silnego wystąpienia czynnika chorobowego czy szkodnika, biopreparat może okazać się niewystarczający. Dlatego też czasem przy opryskach roślin zaleca się naprzemienne stosowanie biopreparatu i środka chemicznego. Pozwala to w pewien sposób ograniczyć efekty uboczne stosowania chemii i jednocześnie uzyskać większą skuteczność niż przy zastosowaniu samego biopreparatu.
Zobacz zestawienie: najpopularniejsze biopreparaty
Urządzenia i preparaty do zwabiania i wyłapywania szkodników
Kolorowe tabliczki lepowe oraz pułapki feromonowe pomagają w określeniu momentu pojawienia się szkodnika oraz określeniu jego liczebności. W zależności od zastosowania, należy wybrać tabliczkę o odpowiednim kolorze lub odpowiednią pułapkę. Musimy niestety pamiętać, iż
urządzenia te nie będą wystarczająco skuteczne do masowego odławiania szkodników.
Żółte tablice lepowe - stosowane w uprawach szklarniowych lub w tunelach, jedna tablica na 20-25 m2 szklarni lub tunelu, przeznaczone do odławiania mączlika szklarniowego,
Niebieskie tabliczki lepowe - przeznaczone do odławiania wciorniastków, szczególnie przydatne w uprawie roślin ozdobnych na parapetach,
Pomarańczowe tabliczki lepowe - służące do stwierdzania obecności połyśnicy marchwianki,
Białe tabliczki lepowe - pomagają w sygnalizacji obecności owocnicy jabłkowej i owocnicy żółtorogiej
Pułapki feromonowe (Grapodor, Pomodor, Medchem-1, Medchem-2) - przeznaczone do sygnalizacji (określania terminu wylotu owocówki jabłkóweczki i owocówki śliwkóweczki, zwójki koróweczki, zwójki siatkóweczki).
Zobacz także temat pokrewny: metody ekologicznej ochrony warzyw na działkach
Uwaga: ciekawe opracowania (dokumenty w formacie PDF) dotyczące ekologicznych metod uprawy roślin sadowniczych i warzyw znajdziesz także w dziale pliki do pobrania.
Opracowano na podstawie: H. Legutowska, Biopreparaty - czy warto je stosować?, Działkowiec, nr 7/2003, s. 64-65; K. Wiech wraz z zespołem, Program ochrony roślin na działkach w 2005r., Działkowiec, nr 5/2005; H. Legutowska, Roślinne preparaty do ochrony roślin, Działkowiec, nr 1/2004, s. 66 - 67; Naturalne środki ochrony roślin, Mój Piękny Ogród - wydanie specjalne nr 1/2005 "Ochrona Roślin", s. 64 - 66; B. Romanowska, W rytm natury - ogród biodynamiczny, Murator, nr 7/2005, s. 172 - 176.
