Chryzantemy - uprawa i zastosowanie
Dlaczego warto je uprawiać?
) Różnorodne kształty kwiatostanów, szeroka paleta barw oraz nadzwyczaj długie i obfite kwitnienie zadecydowały o niezmiernej popularności chryzantem. |
Chryzantemy, zwane również złocieniami, są chyba najpopularniejszymi roślinami kwitnącymi od jesieni aż do nadejścia pierwszych mrozów. Oryginalne, różnorodne kształty kwiatostanów, szeroka paleta barw oraz nadzwyczaj długie i obfite kwitnienie zadecydowały o niezmiernej popularności tych roślin. Chryzantemy mogą być uprawiane na ogrodowych rabatach, w pojemnikach na tarasach i balkonach, a także są popularne jako kwiaty cięte do wazonów. Późna pora kwitnienia tych roślin zadecydowała także o zastosowaniu ich do zdobienia grobów w okresie Wszystkich Świętych.
Ale to jeszcze nie wszystkie zalety chryzantem. Małgorzata Zalewska w swojej książce Chryzantemy w ogrodzie napisała, iż rośliny te kupione do ozdoby mieszkania pełnią w domu funkcję ozdobnego odkurzacza, ponieważ ich liście pochłaniają i skutecznie usuwają w pomieszczeniach lotne zanieczyszczenia, takie jak szkodliwy formaldehyd, benzen i amoniak.
Te liczne zalety złocieni powodują, że obok astrów jesiennych, stanowią doskonałą propozycję dla osób, które chcą zachować elegancki, ozdobny charakter rabat w swoich ogrodach aż do nadejścia zimy. A dlaczego dzięki chryzantemom może być tak wyjątkowo na jesiennych rabatach? Gorąco polecam wybrać się do ogrodu o poranku, gdy wystąpiły pierwsze przymrozki. O tej porze wyjątkowego uroku kwitnącym jeszcze roślinom nadaje poranny szron, okrywający płatki kryształkami lodu lub też mgła osadzająca się na kwiatach kroplami rosy. Ach jak pięknie...
Jakie chryzantemy wybrać do ogrodu?
Liście chryzantem są ciemnozielone, pierzastowcinane lub ząbkowane, długości do 15 cm. W chwili obecnej dostępne są rośliny o rozmaitych kwiatostanach - pojedynczych, półpełnych i pełnych, kulistymi, półkulistymi, parasolkowatymi, anemonowymi, pomponowymi czy igiełkowymi. Są to najczęściej mieszańce, czyli odmiany otrzymane w wyniku skomplikowanych skrzyżowań.
Wybierając chryzantemy do uprawy w ogrodzie warto wiedzieć, iż w tej grupie roślin są zarówno gatunki jednoroczne jak i wieloletnie byliny. Według najnowszej systematyki do dawnego rodzaju Chrysanthemum (złocienie) należą wyłącznie gatunki jednoroczne., takie jak złocień karłowy, złocień polny, czy też złocień trójbarwny. Wymienione tu złocienie jednoroczne kwitną nieco wcześniej, kończąc swoje kwitnienie już w sierpniu lub wrześniu.
Chryzantemy wieloletnie to rośliny należące do rodzaju Dendranthema. Wśród nich są zarówno rośliny rabatowe (mrozoodporne lub częściowo odporne na mróz odmiany nadające się do uprawy w gruncie), rośliny doniczkowe jak i rośliny na kwiat cięty (w większości wymagające uprawy w szklarniach). Z uwagi na przydatność do uprawy w ogrodzie, w dalszej części artykułu, skoncentrujemy się głównie na chryzantemach rabatowych. Przykładowym przedstawicielem chryzantem z tej grupy jest złocień ogrodowy 'Clara curtis' tworzący koszyczkowate kwiatostany pojedyncze, z jasnorózowymi kwiatami języczkowatymi i żółtym środkiem. Kwiaty tego złocienia możemy podziwiać od sierpnia do bardzo późnej jesieni. Wysokość rośliny do 70 cm.
W tym miejscu, chcę tylko jeszcze zwrócić Twoją uwagę, na fakt, że większość chryzantem sprzedawanych jesienią w doniczkach, to rośliny traktowane przez hodowców specjalnymi środkami hamującymi ich wzrost i ostatecznie nie nadających się do uprawy doniczkowej w warunkach amatorskich. Jeżeli chcesz uprawiać chryzantemy w pojemnikach lub donicach, wybierz mieszańce złocienia chińskiego 'Charm', 'Bullfinch' lub 'Morning Star'.
Warunki uprawy chryzantem rabatowych
Do uprawy chryzantem na ogrodowych rabatach wybierz miejsca słoneczne. Gleba powinna być żyzna, przepuszczalna. Kupione sadzonki najlepiej sadzić późną wiosną, gdy minie ryzyko wystąpienia przymrozków. Stanowisko pod ich uprawę warto natomiast przygotować już jesienią poprzedniego roku, wzbogacając podłoże kompostem lub dobrze rozłożonym obornikiem>.
Po około dwóch tygodniach od posadzenia warto chryzantemom przyciąć wierzchołki pędów (ścinamy około 1,5 cm odcinek wierzchołka). To zapewni lepsze rozkrzewienie się roślin. Pamiętaj także, że wyższe chryzantemy mogą wymagać podpór.
Posadzone wiosną sadzonki będą wymagały nawożenia w okresie rozwoju pąków kwiatowych. Wówczas zasilaj je raz na dwa tygodnie rozcieńczonym nawozem płynnym. Tuż przed wybarwieniem się pąków, nawożenie należy przerwać. Dlaczego? Jeżeli będziesz nadal nawozić rośliny, ich pędy mogą stać się zbyt wybujałe i wiotkie. To nie tylko pogorszy wygląd chryzantem, ale też zwiększy ryzyko wystąpienia chorób. Jeżeli gleba była odpowiednio przygotowana jesienią, będzie się w niej znajdowała wystarczająca ilość składników odżywczych zapewniających właściwy wzrost roślin w tym okresie.
Czy chryzantemy mogą zimować w ogrodzie?
Niektóre chryzantemy mogą zimować na rabatach. Jeżeli chcesz aby tak właśnie było, koniecznie wybierz do uprawy odmiany rabatowe o odpowiedniej mrozoodporności. Dużą mrozoodporność wykazują min. odmiany chryzantemy czerwonawej. Dobrze poradzi sobie też wymieniony wcześniej złocień ogrodowy 'Clara curtis'.
Jesienią, gdy pierwsze mrozy zniszczą kwiatostany, przytnij pędy chryzantem na wysokości około 15 cm nad powierzchnią gleby. Przycięcie zmniejsza ryzyko gnicia roślin i zapadania na choroby grzybowe.
Omawiając zabiegi pozwalające dobrze przezimować chryzantemom, warto zwrócić uwagę na fakt, iż rośliny te bardzo źle znoszą nadmierne zawilgocenie. Dlatego też okrywając je przed mrozem, wybierz do tego celu gałązki świerkowe. W żadnym wypadku natomiast nie okrywaj przyciętych pędów liśćmi lub kompostem.
Jeśli gleba na rabacie jest bardzo wilgotna, korzystniejsze będzie wykopanie karp chryzantem i przeniesienie ich na zimę do chłodnego, jasnego pomieszczenia zabezpieczonego przed mrozem (np. nieogrzewanej szklarni).
Przeniesienia do pomieszczeń zabezpieczonych przed mrozem będą też wymagały wszystkie chryzantemy uprawiane w doniczkach. Z tego względu wszystkie chryzantemy doniczkowe pozostawione na cmentarzach aby nadal zdobiły groby, są niestety skazane na przemarznięcie.
Ponieważ przymrozki mogą występować już przed dniem Wszystkich Świętych, chryzantemy mające zdobić groby w ten szczególny dzień kup dopiero rankiem 1 listopada. Niestety rośliny sprzedawane pod cmentarzami w ten dzień są dość drogie. Dlatego też, jeżeli masz taką możliwość, chryzantemy w doniczkach warto kupić dzień lub kilka dni wcześniej i przechować w zabezpieczonym przed mrozem, jasnym nieogrzewanym pomieszczeniu (np. na werandzie).
Rozmnażanie chryzantem
Pędy chryzantem, przycięte na jesieni, wiosną z bocznych pąków wypuszczą nowe pędy. Pędy wyrastające z karpy korzeniowej u nasady pędu głównego możesz odciąć na sadzonki. Zrób to wczesną wiosną, odcinając na sadzonki około 5 do 6 cm fragmenty pędów. Dolny koniec sadzonki (około 1 cm) zanurz w ukorzeniaczu i posadź do doniczki wypełnionej mieszanką torfu i piasku (w stosunku 1:1). Sadzonki trzeba regularnie nawadniać, chronić przed wysychaniem i spadkami temp. poniżej 15 st. C. Takie warunki najłatwiej zapewnić sadzonkom uprawiając je pod osłonami.
Sadzonki powinny ukorzenić się w ciągu 3 tygodni. Wówczas można rozpocząć hartowanie (przyzwyczajanie do warunków panujących na zewnątrz, np. poprzez coraz częstsze wietrzenie szklarni). Do gruntu możesz sadzonki przesadzić pod koniec wiosny, gdy minie niebezpieczeństwo przymrozków.
Opracowano na podstawie: Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 194 - 198, oraz Bajeczne chryzantemy, Mój Piękny Ogród, Nr 11/98, s. 14 - 17.
