Datura (Bieluń)
Datury, zwane także bieluniami, należą do rodziny psiankowatych i pochodzą z obszarów Ameryki Południowej. Są to najczęściej rośliny roczne lub byliny, niektóre z nich dorastają wielkości krzewów lub małych drzew. Cechą charakterystyczną większości datur są duże kwiaty kształtu lejkowatego, trąbkowato-rurkowego, pojedyncze lub pełne o bardzo przyjemnym zapachu, który możemy poczuć szczególnie wieczorami.
Czasem przeglądając różne źródła informacji można odnieść wrażenie, że z nazewnictwem tych roślin jest pewne zamieszanie. W nazewnictwie polskim zamiennie stosuje się nazwy Datura oraz Bieluń, zarówno dla bieluni jednorocznych jak i wieloletnich. Autorzy niektórych opracowań nazwę łacińską Datura przypisują jednak wyłącznie roślinom jednorocznym. Gatunki będące krzewami lub drzewami opisują natomiast pod nazwą Brugmansia.
Datury jednoroczne mają kwiaty mniejsze (15-20 cm) skierowane pionowo w górę, natomiast datury wieloletnie mają kwiaty większe do 50 cm długości, pochylone lub zwisające (widoczne na fot.). Cenną zaletą datur jest powtarzanie kwitnienia - nawet pięciokrotnie w ciągu sezonu. Przy każdym kwitnieniu rośliny obsypane są kilkudziesięcioma niezwykłymi kwiatami.
Liście tych roślin są duże, jajowate, ciemnozielone. Owoce u odmian jednorocznych to kolczaste kuliste torebki z których po pęknięciu wysypują się brązowe nasiona. Bielunie wieloletnie nie wytwarzają w naszym klimacie owoców i nasion.
W Polsce, w naturalnym środowisku, spotyka się gatunek D. stramonium - bieluń dziędzierzawa. Jest to roślina jednoroczna zawiązująca nasiona w owocach przypominających owoce kasztanowca. W ogrodach uprawia się odmiany ozdobne tego gatunku.
Zanim zdecydujemy się na uprawę datur, warto wiedzieć, iż rośliny te są trujące. Nie wolno spożywać żadnej z części tej rośliny, co powinny mieć na uwadze szczególnie osoby mające małe dzieci. Przypadkowe spożycie części rośliny może skończyć się min. nudnościami i halucynacjami.
Wymagania uprawowe
Wymagania datur są dość spore, choć ich uprawa nie musi wcale nastręczać wielu problemów.
Wszystkie datury lubią glebę próchniczną, zasobną w składniki pokarmowe, przepuszczalną i szybko nagrzewającą się. Najlepiej rosną w glebie o pH od 5,5 do 6,5. Do sadzenia najlepiej używać podłoża uniwersalnego stosowanego w uprawach warzyw, które posiada odpowiednie pH oraz wzbogacone jest w niezbędne składniki pokarmowe.
Na spód doniczki lub pojemnika dobrze jest wsypać 2 do 5 centymetrową warstwę drenażową z gruboziarnistego żwiru lub keramzytu. Dzięki temu korzenie roślin będą miały dostateczną ilość powietrza i nie będzie zalegała w nich woda.
W ciągu roku młode rośliny przesadzamy kilkakrotnie do coraz to większych doniczek. Rośliny często przesadzane i prawidłowo nawożone mogą osiągnąć w ciągu roku uprawy od 1,5 do 2,0 m wysokości i wydać nawet po kilkadziesiąt kwiatów. Najlepiej przesadzać wtedy kiedy bryła ziemi jest dobrze przerośnięta przez system korzeniowy (widać to po wybiciu rośliny z doniczki) lub kiedy liście zaczynają zmieniać barwę z intensywnie zielonej na jasnozieloną.
Datury należą do wyjątkowo żarłocznych roślin i wymagają obfitego nawożenia. Młode rośliny wystarczy wprawdzie posadzić w ziemi kompostowej lub w podłożu uniwersalnym i aż do przesadzenia nie trzeba ich nawozić. Jednak starsze egzemplarze trzeba intensywnie nawozić, zwłaszcza w okresie pełnej wegetacji. Można zastosować roztwór Florowitu z wodą do podlewania dając 50 ml nawozu na 10 l wody. Można także zabezpieczyć rośliny na dłuższy okres stosując do podłoża nawozy wolno rozkładające się w glebie (takie jak Azofoska lub Osmocote). Pod koniec wegetacji należy ograniczyć nawożenie, aby rośliny mogły wejść w okres spoczynku.
Datury posiadają bardzo bogate ulistnienie, przez co w czasie letnich upałów tracą duże ilości wody. Wyrośnięta 2-3 letnia roślina pochłania w ciągu dnia 10-15 l wody. Starszej roślinie należy zapewnić dużą donicę, z której woda tak szybko nie wyparowuje. Datury lubią stałą wilgotność, więc koniecznie zapewnijmy im odpowiedni drenaż aby roślina nie stała w wodzie. Najlepiej jest podlewać datury wodą odstałą o temperaturze otoczenia. Na brak wody roślina reaguje gwałtownym więdnięciem, jednak nie jest wskazane jej zraszanie. Wodę należy dostarczać wyłącznie do gleby, gdyż zraszanie może spowodować gnicie kwiatów i liści.
Datury są niezwykle wrażliwe na temperatury minusowe, dlatego też powinny być schowane do piwnicy przed nadejściem pierwszych przymrozków. Z tego względu uprawia się je głównie w pojemnkach. Po przezimowaniu w pomieszczeniu zabezpieczonym przed mrozem, w przyszłym roku będą ponownie zdobić nasze ogrody lub tarasy.
Przycinanie
Datur jednorocznych nie przycina się. Bieluni wieloletnich także nie tniemy w pierwszym roku uprawy, gdyż osiągają wzrost zaledwie 60-100 cm. W kolejnych latach bielunie wieloletnie trzeba przycinać raz lub dwa razy w roku. Pierwszy raz późną jesienią, kiedy wchodzą w okres uśpienia, aby przygotować je do zimowania. Pędy skracamy o 1/4-1/3 długości. Drugi raz robimy tzw. cięcie korekcyjne wiosną w momencie wypuszczania młodych listków. Wtedy dobrze widać, które pędy są zdrowe a które uschły lub zgniły. Ucinamy je wtedy aż do zdrowego miejsca.
Zobacz więcej na temat: cięcie drzew i krzewów ozdobnych
Jak powiększyć kolekcję datur
Bielunie najlepiej rozmnażać poprzez sadzonki pędowe. W tym celu kilkumiesięczny lub jednoroczny pęd tnie się na niedługie odcinki (o długości 7-12 cm) przy pomocy ostrego sekatora. Górna część sadzonki musi posiadać pączek z młodymi listkami. Większe liście należy z sadzonki usunąć.
Świeżo ścięte sadzonki zanurzamy w ukorzeniaczu na głębokość pół cm i wciskamy je do uprzednio przygotowanego podłoża. Najlepszym podłożem jest torf z piaskiem wymieszany w stosunku 3 do 1.
Podłoże powinno mieć od 12 do 14 cm grubości i przed sadzeniem być dobrze podlane. Sadzonki umieszczamy w podłożu w taki sposób, aby nad powierzchnią wystawało tylko oczko i listek. Pojemnik z sadzonkami przykrywamy folią i od czasu do czasu zraszamy. Po 3 do 4 tygodniach sadzonki trzymane w temperaturze około 20-22°C ukorzenią się. Po następnych 2 do 3 tygodniach sadzonki można przesadzić do oddzielnych doniczek, zapewniając im stałą wilgotność i umiarkowane oświetlenie.
Innym sposobem na rozmnożenie bieluni jest ścięcie ok. 20 do 25 centymetrowych odcinków szczytowych pędów i umieszczenie ich w słoikach z wodą. Do tego można wykorzystać złamane pędy w czasie wiatru. Co kilka dni trzeba uzupełnić wodę w słoiku lub wymienić wodę na świeżą. Po około 4 tygodniach, gdy sadzonki wypuszczą korzenie, można je przesadzić do doniczek.
Problemy w uprawie
| » uszkodzenia przez przymrozki » szara pleśń » mączlik szklarniowy |
» przędziorek chmielowiec » mszyca |
Tekst opracowano na podstawie: Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 191, oraz artykułów umieszczonych w Dolnośląskim Informatorze Rolniczym nr 2/2001, Kwiaty, nr 2/1998, s. 12-15, oraz nr 3/2002, s. 14 - 15.
