Irys, Kosaciec
Irysy (Iris), to bardzo liczny rodzaj, obejmujący kilkaset gatunków. Wśród nich znajdziesz doskonałe rośliny do obsadzania brzegów oczek wodnych, na ogrodowe rabaty, oraz do ogrodów skalnych. Niektóre z nich są też popularne jako kwiaty cięte. Ich wspaniałymi, barwnymi kwiatami można się cieszyć od początku wiosny do polowy lata. Kwiaty kosaćców, nazwanych Iris na cześć greckiej bogini tęczy, w wyjątkowy sposób łączą piękną architektoniczną formę z bogactwem i subtelnością barw.
Ze względu na różnorodność tych roślin ich systematyka jest bardzo złożona. Dla naszych amatorskich potrzeb, możemy przyjąć następujący podział:
- kosaćce kłączowe (mają mięsiste pędy podziemne, zwane kłączami):
- kosaćce bródkowe (charakterystyczną ich cechą jest występowanie gęstej szczoteczki włosków na dolnym płatku),
- kosaćce bezbródkowe (nie posiadają bródek ani grzebieni na dolnych płatkach),
- kosaćce cebulowe:
- irysek żyłkowany (niskie, idealne do ogrodów skalnych),
- miecznik (łatwe w uprawie, jednak niektóre z nich mogą nie przetrwać zimy, często uprawiane w szklarniach na kwiat cięty)
Poszczególne grupy różnią się wyglądem i wymaganiami. Chcąc dokładnie omówić wszystkie gatunki, można by o nich napisać całą książkę. Dlatego też poniżej przedstawię tylko najpopularniejsze irysy, najczęściej spotykane w naszych ogrodach i polecane do uprawy w Polsce.
Kosaćce kłączowe
 Kosaciec bródkowy (Iris hybrida) to bardzo ciekawa, odporna odmiana o dużych kwiatach. Kwitnie obficie, osiąga wysokość 1 metra. Dolne płatki bordowe, górne żółte. Więcej...  Kosaciec syberyjski 'Perrys Blue' kwitnie bardzo obficie wydając niebieskie kwiaty. Roślina jest w pełni mrozoodporna. Można sadzić na rabacie kwiatowej. Świetnie prezentuje się obok oczka wodnego. Więcej...  Kosaciec żółty (Iris pseudacorus) to bardzo wytrzymała i odporna roślina do oczka wodnego. Szybko się rozrasta, pięknie i obficie kwitnie. Przyczynia się także do oczyszczania wody w oczku wodnym. Więcej...  Iryski żyłkowane (Iridodictyum reticulata) to niskie (15 cm wys.) irysy, zakwitające bardzo wcześnie. Ich kwiaty barwy niebieskiej, fioletowej lub purpurowej, ukazują się już pod koniec zimy.  Irysy holenderskie to jedne z najłatwiejszych w uprawie kosaćców. Są doskonałe na kwiatowe rabaty oraz do pędzenia o dowolnej porze roku na kwiat cięty. Wyróżniają się dużymi kwiatami w kolorze niebieskim, żółtym, białym i purpurowym. Zamów Cebulki 
|
Kosaciec bródkowy
Kosaćce bródkowe charakteryzuje smuga włosków, tzw. bródka, wzdłuż środkowego nerwu na dolnych płatkach. Kłącza należy sadzić wczesną wiosną lub pod koniec lata (okres spoczynku po przekwitnieniu). Stanowisko powinno być słoneczne, a gleba przepuszczalna, dobrze zdrenowana, o odczynie obojętnym lub lekko kwaśnym. Gdy gleba jest zbyt zwięzła, gliniasta, należy ją rozluźnić dodając piasku i torfu. Nadmiar wody powoduje gnicie kłączy. Dlatego też lepszego odprowadzania wody kłącza dobrze jest sadzić na zagonach wzniesionych lub na terenie lekko pochyłym.
Kłącza sadzi się płytko, tak aby grzbiet kłącza był zrównany z powierzchnią ziemi. Wierzchołek wzrostu kłącza powinien być skierowany w kierunku słońca.
Na zimę kłącza zabezpiecz przed mrozem, okrywając je dowolnym materiałem ściółkowym.
Kosaciec syberyjski (Iris sibirica)
Kosaciec syberyjski jest przedstawicielem kosaćców kłączowych, bezbródkowych. W odróżnieniu od kosaćców bródkowych, kosaćce bezbródkowe nie posiadają charakterystycznych bródek lub grzebieni na dolnych płatkach. Ich kłącza są też nieco smuklejsze i rosną zagrzebane w ziemi, a nie na jej powierzchni.
Kosaćce syberyjskie wymagają stanowisk słonecznych i gleb wilgotnych (ale nie podmokłych!), o odczynie obojętnym lub kwaśnym. Kłącza sadzi się późnym latem lub jesienią, na głębokość 2,5 cm.
Jedną z ciekawszych odmian kosaćców syberyjskich jest "Perrys Blue" (Iris sibirica "Perrys Blue").
Odmiana ta kwitnie bardzo obficie wydając niebieskie kwiaty. Roślina jest w pełni mrozoodporna. Można ją sadzić na rabatach kwiatowych. Świetnie prezentuje się obok oczka wodnego.
Zamów kłącza: Kosaciec syberyjski "Perrys Blue"
Irys zółty (Iris pseudacorus)
Występuje pospolicie w Polsce, przy brzegach wód słodkich i na podmokłych łąkach. Jest mrozoodporny. Liście mieczowate, duże, ciemnozielone, sztywne. Wspaniałe żółte kwiaty pojawiają się późną wiosną. Rośnie bujnie i doskonale nadaje się do obsadzania brzegów oczek wodnych. Kłącza sadzi się wczesną wiosną lub późnym latem w wodzie, na głębokości około 30 cm. Szczególnie atrakcyjna jest odmiana 'Variegata' o liściach w zielone i kremowe paski.
Zamów kłącza: Kosaciec żółty oraz Kosaciec żółty 'Variegata'
Kosaćce cebulowe
Kosaćce cebulowe są zgrupowane w 4 wydzielonych rodzajach: irysek (Iridodictyum), juno (Juno), miecznik (Xiphium) oraz Gynandiris. Skoncentruję się tutaj na tych najpopularniejszych - iryskach oraz miecznikach.
Irys/Irysek żyłkowany (Iridodictyum reticulata)
To niskie (15 cm wys.) irysy, zakwitające bardzo wcześnie. Ich kwiaty barwy niebieskiej, fioletowej lub purpurowej, ukazują się już pod koniec zimy. Są doskonałe do ogrodów skalnych, na obwódki oraz do założenia wczesnowiosennego ogrodu w pojemniku. Wymagają stanowisk słonecznych i zacisznych. Gleba powinna być dobrze przepuszczalna i szybko nagrzewająca się. Cebulki sadzimy na głębokości 5 do 6 cm.
Irys/Miecznik holenderski (Xiphium hollandicum)
Są to jedne z najłatwiejszych w uprawie kosaćców, choć zimą mogą przemarzać (z tego względu na zimę cebuile pozostawione w gruncie należy okryć materiałem ściółkowym). Są doskonałe na kwiatowe rabaty oraz do pędzenia o dowolnej porze roku na kwiat cięty. Wyróżniają się dużymi kwiatami w kolorze niebieskim, żółtym, białym i purpurowym. Zakwitają w czerwcu. Dorastają do 40 i 60 cm wysokości.
Wymagają stanowisk słonecznych i osłoniętych od wiatrów. Gleba powinna być żyzna, próchnicza i dobrze przepuszczalna. Powinna wiosną szybko się nagrzewać. Cebule kupione wiosną w sklepie ogrodniczym sadzimy od kwietnia do maja na głębokości 10 do 12 cm. Rozmnażać można poprzez oddzielanie cebul przybyszowych po kwitnieniu, gdy rośliny są w stanie spoczynku (lipiec).
Zamów cebule: Irysy holenderskie (oferta Gadar.pl) lub kosaćce - cebulki (PNOS Ożarów Maz.)
Opracowano na podstawie: Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 334 - 341
