Kraty, trejaże i pergole ogrodowe
 Dwie kraty stojące naprzeciwlegle połączone u góry drewnianymi belkami. Taka konstrukcja często pełni rolę bramy wejściowej do ogrodu. Doskonale wyglądają pnące się po takiej "bramie" róże |
Na działkach ogrodowych możemy spotkać się z rozmaitymi budowlami architektonicznymi oraz elementami małej architektury. Budowle architektoniczne to głównie altany i wiążace się z nimi elementy stanowiące kompozycyjną całość i określające ich styl. Do elementów małej architektury zaliczyć natomiast możemy kraty, trejaże i pergole, a także inne podpory dla roślin, płoty i bramki. Być może zadajesz sobie pytanie po co umieszczać na działce tego typu konstrukcje? Otóż na płaskim terenie kwiaty tworzą jednolite płaszczyzny, chowając się za siebie na wzajem i nie dając odpowiedniego efektu. Wspomagając się w takiej sytuacji elementami małej architektury możemy uzyskać różne estetyczne i praktyczne rozwiązania pomagające odpowiednio wyeksponować rośliny, a także nadać ogrodowi odpowiedni (np. tajemniczy) charakter.
Krata jest najprostszą w wykonaniu podporą pod pnącza zbudowaną z ramy i wypełniającej ją kratownicy. Można ją zamocować do ściany budynku, ustawić na fundamentach jako niezależną konstrukcję lub połączyć ze skrzyniami na rośliny. Może też być elementem uzupełniającym pergolę czy trejaż albo stanowić fragment konstrukcji ścian altany. Kraty są najczęściej wykonane z twardych desek lub tańszej, miękkiej tarcicy. Spotkać możemy również kraty plastykowe oraz druciane, które jednak są znacznie mniej efektowne i nie wyglądają tak naturalnie jak kraty drewniane.
Trejaż to jeden szereg słupów połączonych u góry poziomą belką, na której są osadzone krótkie elementy poprzeczne. Podobnie jak w przypadku krat, możemy spotkać trejaże drewniane jak i metalowe. Trejaż pozwala nam na wydzielenie efektownej partii ogrodu, oddzielenie części działki o odmiennym charakterze (np. części ozdobnej od użytkowej) czy też stworzenie osłony przed oczami sąsiadów.
Pergola oznaczała niegdyś kryte przejście, utworzone przez rośliny obrastające kraty. Dziś, używając tego terminu, mamy na myśli konstrukcję złożoną z pionowych słupków, podtrzymujących belki, wokół których rosną rośliny. Pergola może być naturalną markizą dla rozmaitych kącików rekreacyjnych. Rośliny porastające pergolę spowodują iż zostanie ona dość szybko "wciągnięta" do ogólnego krajobrazu. Dzięki pergoli porośniętej roślinami pnącymi uzyskasz przyjemny kącik do odpoczynku - miejsce osłonięte od wiatru i słońca. Łącząc pergolę z działkową altanką możesz uzyskać ciekawy efekt przestrzenny, estetyczny i widokowy.
Jak zbudować pergolę?
 Tak piękne pergole z reguły można spotkać jedynie w parkach. To zdjęcie wykonałem na terenie parku w Żywcu  Tunel pod dachem z pnączy robi wrażenie :)  ...ale już na taką prostą konstrukcję z drewnianych belek może sobie pozwolić każdy posiadacz działki ogrodowej |
Pergolę można wybudować z nie obrobionych pali lub tarcicy, która okaże się lepszym materiałem jeżeli pergola łączy się z drewnianym podestem lub też gdy podporę z jednej strony stanowi altana. Projekt wyrysuj na papierze milimetrowym, co ułatwi Ci wyliczenie ilości potrzebnych materiałów (materiałów zawsze kupuj nieco więcej na wypadek ewentualnych strat w czasie budowy lub też konieczności drobnej zmiany projektu). Jeżeli pod pergolą którą obrastają rośliny, będziesz chciał się poruszać swobodnie - pamiętaj że jej wysokość musi przekraczać 2 m. Projektując pergolę, weź pod uwagę obciążenia pionowe wynikające z ciężaru elementów konstrukcyjnych oraz ciężaru roślin (znacznego zwłaszcza po deszczu lub gdy zimą spadnie śnieg). Istotne dla stabilności konstrukcji będą również obciążenia poziome, powodowane przez boczne wiatry.
O solidności pergoli decydują pionowe słupy podtrzymujące elementy poziome. Słupy mogą być drewniane (zarówno o przekroju okrągłym jak i prostokątnym, z reguły wystarczające są słupy o przekroju 10 x 10 cm), murowane z kamieni lub cegieł, betonowe zbrojone i pokryte na przykład okładziną albo metalowe z rur lub zespawane z kątowników. Ważne jest, by były sztywno osadzone w podłożu, najlepiej na betonowych stopach fundamentowych, wpuszczone w grunt na głębokość przynajmniej 60 cm.
Na belki poprzeczne (dachowe) możesz użyć tego samego drewna co do na elementy pionowe, albo dyli o przekroju 5x15 cm. Lżejsze deski możesz wykorzystać na dekoracyjne krokwie kładzione między belkami.
Elementy drewniane możesz połączyć za pomocą ocynkowanych klamer i sworzni. Jeżeli konstrukcja ma być mocna i stabilna - jeszcze lepsze okażą się złącza ciesielskie. Do przymocowania poziomej belki do pionowego słupka stosuje się proste złącza na wpust. Ten typ połączenia jest szczególnie przydatny, gdy belki poprzeczne mają wystawać poza słupek.
Zanim przystąpisz do budowy, koniecznie zaimpregnuj wszystkie elementy drewniane. Możesz je pokryć impregnatem, takim jak Sadolin lub Duluks Impregnat Koloryzujący do Drewna. Jeszcze lepiej będzie jeżeli elementy drewniane będą impregnowane metodą ciśnieniową (środek impregnujący wnika w głąb drewna i zabezpieczenie jest bardziej trwałe). Elementy metalowe, które użyjesz do budowy pergoli, powinny być wykonane z nierdzewnych stopów lub ocynkowane. Jeśli nie są, koniecznie przed montażem zabezpiecz je powłoką antykorozyjną. Możesz zastosować Silikonkauczuk, Emalię Akrylokauczuk, czy też Stalochron.
Opracowano na podstawie: C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, MUZA SA, Warszawa 1994, s. 511 - 512; A. Dolecka, Pergole i trejaże, Działkowiec, Nr 7/96, s. 40; A. Skórkowska, Pergola, trejaż, krata, www.muratordom.pl/6920_10024.htm
