Uprawa kiwi
Aktinidie, zwane także chińskim agrestem, to pnącza dostarczające nam bogatych w witaminę C owoców znanych jako kiwi. Aktinidie są nie tylko wspaniałymi roślinami sadowniczymi ale mogą również pełnić funkcje ozdobne. Ponadto są roślinami dość mało wymagającymi i odpornymi na choroby i szkodniki. Z tych względów warto spróbować uprawy tej rośliny na działce, szczególnie jeśli lubimy egzotyczne ciekawostki.
Aby doczekać się owoców trzeba jednak pamiętać, iż z reguły są to rośliny dwupienne - jedna roślina zawiązuje tylko pąki kwiatowe żeńskie lub tylko pąki męskie. Konieczne jest zatem posadzenie przynajmniej jednej odmiany męskiej i jednej odmiany żeńskiej. Jeśli chcesz uprawiać większą liczbę tych pnączy, to na 8 egzemplarzy żeńskich musi przypadać przynajmniej jeden męski. Nie martw się jednak jeżeli chcesz mieć tylko jedną roślinę - nie musisz rezygnować z owoców - można znaleźć również odmiany obupłciowe, samopylne.
Polecane gatunki i odmiany
Do uprawy w naszym klimacie nadaje się głównie aktinidia ostrolistna i aktinidia pstrolistna. Oba te gatunki są wystarczająco mrozoodporne, dają jednak nieco mniejsze owoce niż typowe kiwi. Owoce znane nam ze sklepów warzywniczych pochodzą z aktinidii chińskiej, która niestety gorzej znosi nasze warunki klimatyczne.
Aktinidia ostrolistna (Actinidia arguta)
- pnącze dorastające do kilkunastu metrów (roczne przyrosty nawet do 2 m), pędy pokryte grubymi, jajowatymi, błyszczącymi liśćmi, atrakcyjnie przebarwiającymi się jesienią, niewielkie kwiaty barwy białej pojawiają się od maja, owoce rozwijają się z kwiatów żeńskich, dojrzewają od września i pozostają na pędach aż do końca listopada, w smaku podobne do tradycyjnego kiwi, lecz są mniejszych rozmiarów (długośc 2 do 3 cm, waga do 10g) i nie nadają się do przechowywania, doskonałe do sałatek i do ciast, rośliny po raz pierwszy owocują w 3 lub 4 roku po posadzeniu, z jednej rośliny można uzyskać do 15 kg owoców, najbardziej mrozoodporne są odmiany 'Weiki' (strefa 5A) oraz 'Jumbo' (strefa 5B), do uprawy w wielu rejonach Polski nadaje się 'Issai' (strefa 6B), nieco gorzej jest w przypadku odm. 'Ken's Red' (strefa 7)
odmiany żeńskie: Genewa, Rogów, Jumbo, Ken's Red,
odmiany męskie (nieowocujące): Gibrida M
odmiany obupłciowe (samopylne): Issai
Aktinidia pstrolistna (Actinidia kolomikta)
- pnącze rosnące nieco słabiej od aktinidii ostrolistnej (dł pędów do 5 m) ale za to bardziej odporne na mróz, o wielobarwnych, zielono-biało-różowych liściach (najlepiej wybarwiają się egzemplarze męskie i posadzone na stanowisku słonecznym) i jadalnych, wydłużonych, zielonkawych lub żółtych jagodach, przypominających agrest, owoce występują na roślinach żeńskich lub obupłciowych, osiągają wagę od 1,5 do 4 g, dojrzewają już w sierpniu, należy je zbierać zanim w pełni dojrzeją, gdyż dojrzałe szybko opadają i łatwo się psują,
odmiany: najbardziej przydatną w warunkach uprawy amatorskiej jest odm. "Dr Szymanowski", zwana też pstrym kiwi, jest obupłciowa i samopylna, owocuje od 4 lub 5 roku po posadzeniu, z jednej rośliny można zebrać do 15 kg owoców, mrozoodporność - strefa 4 - może być zatem uprawiana na terenie całej Polski.
Aktinidia chińska (Actinidia chinensis)
- pnącze osiągające do 10 m wysokości, w drugiej połowie lata tworzy białe kwiaty o średnicy 4 cm, liście o sercowatym kształcie z czerwonobrązowymi włoskami, to właśnie ten gatunek daje dobrze nam znane, brązowe i owłosione owoce kiwi, nie jest jednak wystarczająco mrozoodporny do uprawy na działce w naszym klimacie.
Warunki uprawy
Zanim przeczytasz o warunkach uprawy wymaganych dla aktinidii, należy się słowo komentarza. W różnych źródłach można znaleźć dość różne zalecenia dotyczące uprawy tej rośliny. Wynika to być może z tego, że wiele dostępnych książek jest tłumaczeniami z zagranicznych autorów, bez uwzględnienia odmiennych wymagań roślin w naszym klimacie. Dlatego też w niniejszym opracowaniu w sprawach spornych opierałem się na informacjach napisanych w miesięczniku Działkowiec, traktując go jako najbardziej kompetentne źródło informacji o uprawie roślin w warunkach panujących w naszych ogrodach. Przejdźmy jednak do rzeczy.
Aktinidii powinieneś zapewnić stanowisko ciepłe i słoneczne. Rośliny te wymagają gleb żyznych, lekkich i dobrze zdrenowanych (ale nie przesychających), o odczynie 5 do 6,5 pH. Ze względu na walory dekoracyjne warto je sadzić w miejscach dobrze wyeksponowanych, przy tarasach, pergolach czy nasłonecznionych ścianach bydynków. Możesz także puścić po pniu starego drzewa z wysoko osadzoną koroną.
Do sadzenia najlepiej nabyć sadzonki 2 lub 3 letnie. Miejsce sadzenia koniecznie wzbogać w nawóz organiczny (np. kompost), a podstawę rośliny wyściółkuj korą. Roślinie powinieneś również zapewnić podporę o wysokości co najmniej 1,5 m.
Rośliny te są wrażliwe na susze dlatego też w okresach wolnych od opadów, nie zapominaj o regularnym podlewaniu pnączy. Od drugiego roku po posadzeniu zasilaj roślinę nawozem bogatym w azot (jedna roślina wymaga dawki 30g azotu, najlepiej podać w 3 równych dawkach od kwietnia do czerwca). Dawki azotu zwiększamy wraz z wiekiem i rozrostem rośliny (ostatecznie do około 150 g azotu w piątym roku po posadzeniu).
Jeżeli aktinidia ma pełnić w Twoim ogrodzie przede wszystkim rolę ozdobną, aby zbytnio się nie rozrosła, możesz przycinać zbyt długie pędy. Jeżeli jednak chcesz zbierać dużo owoców, konieczne będzie specjalne cięcie i prowadzenie. W takim przypadku przy cięciu musisz brać pod uwagę, że owoce dają pędy 2 i 3 letnie, a pąki kwiatowe najczęściej zawiązują się przy 7-8 liściu zeszłorocznego przyrostu. W okresie od stycznia do lutego skróć na 8 do 10 pąków najsilniejsze pędy boczne (z tych pędów wyrosną pędy owocujące w następnym roku). Od 30 do nawet 70% owocujących pędów wytnij następnej zimy, pozostawiając u ich podstawy nowe rozgałęzienia. W okresie letnim natomiast usuwaj pędy zbytnio zagęszczające krzew.
Rozmnażanie
Najłatwiej aktinidię rozmnożyć poprzez odkłady poziome wykonywane w okresie zimowym. W lipcu i sierpniu można także pobierać sadzonki zielne z trzema listkami i ukorzeniać w tunelu w warunkach półcienia i zamgławiania lub zraszania. Możesz także spróbować rozmnażania poprzez wysiew nasion wiosną lub jesienią. Nasiona nie wymagają stratyfikacji ale przed siewem konieczne jest moczenie ich w ciepłej wodzie przez 24-48 godzin. Potem nasiona wysiej na głębokość do 1 centymetra (najlepiej do specjalnej ziemi do wysiewu) oraz przykryj lekko piaskiem lub perlitem. Pojemnik z nasionami umieść w jasnym i ciepłym pomieszczeniu o temperaturze 25°C. Staraj się utrzymywać podłoże lekko wilgotne ale nie mokre. Teraz trzeba się uzboić w cierpliwość gdyż zdaża się że kiełkują nawet dopiero po 3 miesiącach.
Uzyskane w ten sposób siewki będą mieszaniną roślin żeńskich i męskich - ich rozpoznanie będzie możliwe dopiero w czasie pierwszego owocowania. Niestety w przypadku roślin wysianych z nasion na pierwsze owoce trzeba poczekać nawet do 10 lat.
Opracowano na podstawie: C. Brickell, Wielka Encyklopedia Ogrodnictwa, MUZA SA, Warszawa 1994, s. 406 - 407; Wielka ilustrowana encyklopedia roślin ogrodowych, Reader's Digest Przegląd Sp. z o.o., Warszawa 2004, s. 22, oraz E. Gudarowska, Aktinidia czyli kiwi, Działkowiec, Nr 6/2004, s. 32 - 33.
